Krótki, ostry ból po zimnym napoju, który mija w kilka sekund, najczęściej oznacza nadwrażliwość zębiny albo niewielki ubytek próchnicowy. Ból, który po zimnym trwa dłużej niż kilkanaście sekund, pojawia się sam albo budzi w nocy, może świadczyć o zapaleniu miazgi i wymaga szybszej wizyty. Samemu trudno odróżnić te sytuacje, bo objawy się pokrywają. Poniżej opisujemy wskazówki, które pomogą ocenić, co się dzieje i jak pilna jest wizyta.
Skąd bierze się ból po zimnym
Szkliwo, które pokrywa koronę zęba, nie ma nerwów i dobrze izoluje wnętrze zęba od zimna. Pod nim leży zębina, a ta jest poprzecinana tysiącami mikroskopijnych kanalików. Każdy z nich biegnie od powierzchni zębiny do miazgi, czyli miękkiej tkanki z naczyniami i nerwami. Kanaliki wypełnia płyn.
Gdy zębina zostaje odsłonięta, zimno, słodkie albo kwaśne sprawiają, że płyn w kanalikach gwałtownie się przesuwa. Zakończenia nerwowe przy miazdze odbierają ten ruch jako ból. Dlatego ukłucie jest ostre i krótkie, a mija, gdy bodziec zniknie. Z tego samego powodu ząb potrafi zaboleć przy wdechu mroźnego powietrza zimą. Zębina może się odsłonić na dwa sposoby. Pierwszy to cofające się dziąsło, które odkrywa szyjkę zęba. Drugi to ubytek w szkliwie, najczęściej próchnicowy albo po starciu. Pierwszy przypadek to nadwrażliwość, drugi wymaga leczenia ubytku.
Nadwrażliwość: odsłonięte szyjki zębów
Nadwrażliwość dotyczy zwykle kilku zębów naraz i boli przy samym dziąśle. Często widać tam fragment zęba o ciemniejszym, żółtawym odcieniu albo niewielkie wgłębienie przy szyjce. Przyczyną bywa zbyt mocne szczotkowanie twardą szczoteczką, cofanie się dziąseł z wiekiem albo przy chorobie przyzębia, starcie zębów przy zgrzytaniu i kwaśne napoje. Przejściowo zęby bywają też wrażliwe po wybielaniu i po usunięciu kamienia.
Pasty do zębów wrażliwych zawierają składniki, które zamykają kanaliki albo wyciszają nerw. Efekt zwykle narasta przez kilka tygodni regularnego stosowania. Pomaga też miękka szczoteczka i mycie bez szorowania. W gabinecie na wrażliwe miejsca nakłada się preparaty z fluorem, a przy głębszych ubytkach przy szyjce zamyka się je wypełnieniem. Jeśli nadwrażliwość przybiera na sile albo dotyczy jednego zęba, trzeba sprawdzić, czy to na pewno ona.
Próchnica: ból w jednym konkretnym zębie
Próchnica daje ból zwykle w jednym zębie, a nie w kilku. Oprócz zimnego ząb reaguje często na słodkie, na przykład przy czekoladzie czy słodzonej herbacie. Ból jest krótki i mija po usunięciu bodźca, dopóki próchnica nie dotarła do miazgi.
Kłopot w tym, że ubytków często nie widać w lustrze. Próchnica między zębami rozwija się na powierzchniach, które stykają się z sąsiednim zębem, a z zewnątrz szkliwo może wyglądać na całe. Podobnie jest pod starym wypełnieniem, gdy na jego brzegu powstała szczelina. Takie ubytki lekarz wykrywa na kontroli, a między zębami najpewniej pokazuje je zdjęcie RTG. Przy brzegach wypełnień pomaga kamera wewnątrzustna, która pokazuje przebarwienia w powiększeniu. Mały ubytek zamyka się zwykle wypełnieniem na jednej wizycie. Im dłużej czeka, tym jest głębszy, a leczenie bardziej rozległe. Przebieg leczenia opisujemy na stronie o leczeniu zachowawczym.
Kiedy ból od zimnego jest sygnałem alarmowym
Zapalenie miazgi zmienia charakter bólu. Ból po zimnym nie mija wtedy po kilku sekundach, tylko utrzymuje się przez dłuższą chwilę i powoli wygasa. Zaczyna też pojawiać się sam, bez bodźca, często wieczorem i w nocy, pulsuje i trudno wskazać, który ząb boli, bo promieniuje do ucha, skroni albo drugiej szczęki.
W bardziej zaawansowanym stanie zapalnym ząb bywa nadwrażliwy na ciepło, a zimna woda przynosi ulgę. To dość charakterystyczny sygnał, że miazga jest mocno zajęta i samo wypełnienie może już nie wystarczyć. Bywa wtedy, że potrzebne jest leczenie kanałowe. Takie objawy wymagają wizyty w ciągu kilku dni, a nie przy najbliższej kontroli. Nie pomagają domowe sposoby, takie jak płukanie ciepłą wodą z solą, bo nie docierają do wnętrza zęba. O tym, co oznacza, gdy taki ból nagle ustąpi, piszemy w artykule Ząb przestał boleć.
Ból po nowym wypełnieniu
Ząb po założeniu wypełnienia, zwłaszcza przy głębokim ubytku, może przez kilka dni reagować na zimno i nacisk. Miazga była podrażniona przez próchnicę i przez samo opracowanie ubytku, więc potrzebuje czasu, żeby się uspokoić. Zwykle wrażliwość słabnie z dnia na dzień i mija po kilku dniach, czasem po kilku tygodniach. Przy bardzo głębokim ubytku lekarz zwykle uprzedza, że wrażliwość może potrwać dłużej.
Zadzwoń do gabinetu, jeśli ból się nasila zamiast słabnąć, pojawia się bez bodźca albo budzi w nocy. Drugą częstą przyczyną dolegliwości jest wypełnienie odrobinę za wysokie. Czujesz wtedy, że przy zagryzaniu ten ząb styka się jako pierwszy, a nagryzanie boli. To niewielka korekta, którą lekarz wykonuje na krótkiej wizycie, szlifując wypełnienie do właściwej wysokości. Nie warto czekać, aż samo się dotrze, bo przeciążony ząb może stać się bardziej wrażliwy.
Co sprawdza lekarz na wizycie
Na początku pada kilka pytań. Który ząb boli, jak długo trwa ból po zimnym, czy reaguje na słodkie i ciepło, czy budzi w nocy. Odpowiedzi często wskazują kierunek jeszcze przed badaniem. Potem lekarz ogląda zęby i dziąsła. W Kowdent obraz z kamery wewnątrzustnej widzisz na ekranie, więc wiesz, o którym miejscu mowa.
Lekarz przykłada zimny bodziec do kolejnych zębów, żeby znaleźć ten właściwy i ocenić, jak długo trwa reakcja. Opukiwanie sprawdza tkanki wokół korzenia. Zdjęcie RTG robimy na miejscu, jeśli trzeba zajrzeć między zęby albo pod stare wypełnienie. Kontrola z badaniem kosztuje 150 zł. Po niej wiadomo, czy wystarczy pasta i zmiana nawyków, wypełnienie, czy dalsze leczenie.
