Gdy po usuniętym zębie zostaje luka, w ustach zaczynają się powolne zmiany. Kość w miejscu po korzeniu stopniowo zanika. Sąsiednie zęby mogą pochylać się w stronę pustego miejsca, a ząb z przeciwnego łuku, który stracił partnera do zgryzu, bywa, że wysuwa się ze swojego zębodołu. Dzieje się to przez lata i zwykle nic przy tym nie boli, dlatego łatwo to przeoczyć. Poniżej opisujemy, co się zmienia, po czym to poznać i jakie są sposoby uzupełnienia braku.
Co dzieje się z kością po usunięciu zęba
Kość wokół korzenia utrzymuje się dzięki pracy. Przy każdym nagryzieniu korzeń przenosi na nią nacisk, a kość odpowiada przebudową i zachowuje swoją objętość. Gdy zęba nie ma, ten bodziec znika. Wyrostek, w którym tkwił korzeń, zaczyna się zwężać i obniżać, najszybciej w pierwszych miesiącach po ekstrakcji, potem wolniej, ale przez kolejne lata. Proces nie zatrzymuje się sam, choć jego tempo jest u każdego inne.
Z zewnątrz nic nie widać. Różnicę pokazuje dopiero zdjęcie RTG albo tomografia, na której kość w miejscu dawnego zęba jest węższa niż obok. Ma to znaczenie, gdy po latach pojawi się pomysł na implant, bo im mniej kości, tym trudniej go osadzić i tym częściej trzeba ją najpierw uzupełnić. Przy protezie ruchomej zanik wyrostka sprawia z kolei, że z czasem proteza gorzej się trzyma i wymaga podścielenia.
Dlaczego sąsiednie zęby zaczynają się przesuwać
Zęby w łuku podpierają się nawzajem trochę jak książki na półce. Gdy wyjmiesz jedną, te obok powoli przechylają się w wolne miejsce. W ustach dzieje się podobnie, tylko przez miesiące i lata. Ząb stojący za luką pochyla się do przodu, a ząb w przeciwnym łuku traci oparcie przy zagryzaniu i może stopniowo wysuwać się ze swojego zębodołu.
Między pochylonymi zębami robią się szpary i trójkątne przestrzenie przy dziąśle. Zbiera się tam jedzenie, trudniej je doczyścić, łatwiej o próchnicę i stan zapalny dziąsła. Zmienia się też to, jak zęby spotykają się przy zagryzaniu. Czasem pierwszym sygnałem jest wrażenie, że zęby nie domykają się tak jak dawniej, albo jedzenie, które zaczęło utykać zawsze w tym samym miejscu. Na zdjęciu RTG widać wtedy pochylone korzenie i nierówny poziom kości między zębami.
Czy brak jednego zęba z tyłu ma znaczenie
To pytanie pada często, bo brak szóstki czy siódemki nie widać w uśmiechu i przez pierwsze miesiące nic nie przeszkadza. Zęby trzonowe wykonują jednak większość pracy przy rozdrabnianiu jedzenia. Gdy jednego brakuje, zaczynamy nieświadomie żuć po drugiej stronie albo mocniej obciążać zęby sąsiednie. Po kilku latach mogą się one szybciej ścierać, a wypełnienia w nich częściej pękają. Znaczenie ma też to, ile zębów brakuje w całych ustach, bo kilka luk po obu stronach obciąża zgryz znacznie bardziej niż jedna.
U części osób zmieniony sposób żucia wiąże się z napięciem mięśni albo trzaskami w stawie skroniowo-żuchwowym, choć przyczyn takich dolegliwości bywa wiele. Nie każda luka wymaga uzupełnienia. Brak ostatniego zęba w łuku czasem zostawia się pod obserwacją, jeśli zgryz jest stabilny. Co zrobić w konkretnym przypadku, lekarz ocenia po badaniu i zdjęciu RTG.
Jakie są sposoby uzupełnienia luki
Brak zęba uzupełnia się na trzy podstawowe sposoby. Most opiera się na zębach po obu stronach luki, które trzeba w tym celu oszlifować pod korony. Powstaje zwykle w ciągu paru tygodni, bez zabiegu chirurgicznego, ale obciąża zęby filarowe. Przy kilku brakach obok siebie most może opierać się również na implantach.
Implant zastępuje korzeń brakującego zęba. Osadza się go w kości, a po kilku miesiącach wgajania mocuje na nim koronę. Zęby obok zostają nietknięte, a nacisk przy żuciu znów trafia do kości w miejscu luki. Wymaga jednak zabiegu chirurgicznego, kilku miesięcy wgajania i kwalifikacji po badaniu. Proteza ruchoma sprawdza się przy większych brakach albo wtedy, gdy implant nie wchodzi w grę, na przykład z powodów zdrowotnych.
Każda z tych metod ma swoje ograniczenia i koszty. Porównanie mostu, implantu i protezy opisujemy na stronie o implantach zębów, a korony i mosty przy protetyce.
Czy po latach od usunięcia zęba można wstawić implant
Często tak, choć bywa to bardziej złożone niż krótko po usunięciu zęba. Po kilku latach kości w miejscu luki jest zwykle mniej, a zęby sąsiednie mogły się przechylić i zabrać część miejsca na przyszłą koronę.
Przed decyzją ocenia się szerokość i wysokość kości na zdjęciu RTG, a przy planowaniu implantu często także na tomografii. Jeśli kości jest za mało, może być potrzebne jej wcześniejsze uzupełnienie, co wydłuża leczenie o kolejne miesiące. Gdy sąsiednie zęby mocno się pochyliły, czasem trzeba je najpierw wyprostować. Zdarza się też, że prostszym rozwiązaniem okaże się most albo proteza. Im więcej lat minęło od usunięcia zęba, tym częściej przed implantem potrzebne są dodatkowe etapy. Plan leczenia pokazuje wtedy wszystkie etapy i ich koszt, zanim zapadnie decyzja.
Co zrobić, jeśli ząb właśnie został usunięty
O uzupełnieniu warto porozmawiać jeszcze przed usunięciem zęba albo zaraz po nim. Wtedy da się zaplanować kolejność leczenia i nie zostawiać luki na długo bez decyzji. Miejsce po zębie goi się zwykle od kilku tygodni do kilku miesięcy. Implant wszczepia się najczęściej po tym czasie, a czasem, przy dobrych warunkach, od razu przy ekstrakcji.
Gdy brakuje zęba z przodu, na czas gojenia można dostać uzupełnienie tymczasowe, żeby nie chodzić z widoczną luką. Przez pierwsze dni po ekstrakcji dbaj o skrzep w zębodole. Nie płucz energicznie ust, nie pal i nie ssij rany. Na kontroli kilka tygodni później można omówić dalszy plan.
